โพรไบโอติกส์ และ พรีไบโอติกส์ คืออะไร?

โพรไบโอติกส์ (Probiotics) คือ แบคทีเรียหรือยีสต์ที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย ช่วยสนับสนุนการทำงานของ ระบบทางเดินอาหาร และมีบทบาทสำคัญในการ เสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกัน

พรีไบโอติกส์ (Prebiotics) คือ คาร์โบไฮเดรตชนิดหนึ่ง ซึ่งส่วนใหญ่เป็น ใยอาหารที่ร่างกายไม่สามารถย่อยหรือดูดซึมได้ แต่สามารถถูกย่อยสลายโดยแบคทีเรียกลุ่มโพรไบโอติกส์ จึงทำหน้าที่เป็น แหล่งอาหารสำคัญของจุลินทรีย์ที่ดีในลำไส้

ทำไมจุลินทรีย์ในลำไส้จึงสำคัญ?

หน้าที่หลักของ จุลินทรีย์ชนิดดีในลำไส้ คือ

• รักษาสมดุลของร่างกาย
• ป้องกันสิ่งแปลกปลอมและแบคทีเรียที่เป็นอันตราย
• สนับสนุนการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน
• ช่วยควบคุมการอักเสบในร่างกาย

ลำไส้ = ด่านสำคัญของระบบภูมิคุ้มกัน

เซลล์ลำไส้ทำหน้าที่เป็น ปราการป้องกันเชื้อโรคจุลินทรีย์ที่ดีในลำไส้เป็นส่วนสำคัญของ ภูมิคุ้มกันแบบเยื่อเมือก (Mucosal Immune Response) ช่วยกระตุ้นการทำงานของภูมิคุ้มกันโดยกำเนิด เช่น

- การจับกินสิ่งแปลกปลอมของเม็ดเลือดขาว (Phagocytic activity of neutrophils)
- การทำลายสิ่งแปลกปลอมของเซลล์เพชฌฆาต (Cytotoxic activity of NK cells)

ประโยชน์ของจุลินทรีย์ที่ดีต่อสุขภาพ

งานวิจัยจำนวนมากพบว่า จุลินทรีย์ในลำไส้ช่วย

• บรรเทาโรคลำไส้อักเสบ (IBD)
• ลดอาการลำไส้แปรปรวน (IBS)
• ลดอาการท้องเสียจากยาปฏิชีวนะ

อย่างไรก็ตาม ประโยชน์จะขึ้นอยู่กับ สายพันธุ์ของจุลินทรีย์ ดังนั้น ความหลากหลายของแบคทีเรียในลำไส้ จึงมีผลต่อ

• ระบบภูมิคุ้มกัน
• ความเสี่ยงโรคอ้วน
• โรคเรื้อรังต่าง ๆ

สารสำคัญที่แบคทีเรียในลำไส้สร้างให้ร่างกาย แบคทีเรียในลำไส้สามารถสร้างสารที่สำคัญ เช่น

* วิตามินเค (Vitamin K) ช่วยในกระบวนการแข็งตัวของเลือด
* กรดไขมันสายสั้น (SCFA) ช่วย เป็นพลังงานให้เซลล์ลำไส้, เสริมความแข็งแรงของผนังลำไส้, ลดการอักเสบ, ลดความเสี่ยงมะเร็งบางชนิด

อาหารส่งผลต่อจุลินทรีย์ในลำไส้อย่างไร

ปัจจัยที่มีผลต่อจุลินทรีย์ในลำไส้ ได้แก่

- พันธุกรรม
- อายุ
- สิ่งแวดล้อม
- อาหารที่รับประทาน

โดยเฉพาะ อาหารในชีวิตประจำวัน มีผลอย่างมากต่อสมดุลของแบคทีเรียในลำไส้

- เด็กที่ได้รับ นมแม่ จะมีแบคทีเรียชนิดดีที่ช่วยเสริมภูมิคุ้มกัน

- อาหารที่มีน้ำตาลและไขมันสูง อาจทำให้สมดุลแบคทีเรียเปลี่ยนไป เช่น

[ ] แบคทีเรีย Bacteroidetes ลดลง
[ ] แบคทีเรีย Firmicutes เพิ่มขึ้น

ซึ่งมีความสัมพันธ์กับ

[ ] ค่า BMI ที่สูงขึ้น
[ ] ภาวะดื้อต่ออินซูลิน
[ ] ปัญหาสุขภาพอื่น ๆ

นอกจากนี้
- ยาปฏิชีวนะ สามารถทำลายแบคทีเรียที่ดีในลำไส้ได้ โดยเฉพาะใน เด็กและวัยรุ่น
- แหล่งอาหารที่มีโพรไบโอติกส์และพรีไบโอติกส์ เราสามารถเพิ่มจุลินทรีย์ดีในร่างกายได้ด้วยการรับประทานอาหารเหล่านี้

อาหารที่มีโพรไบโอติกส์

[ ] โยเกิร์ต
[ ] กะหล่ำปลีดอง (Sauerkraut)
[ ] กิมจิ
[ ] คอมบูชา
[ ] คีเฟอร์ (Kefir)
[ ] มิโซะ
[ ] เทมเป้

หรือผลิตภัณฑ์ที่มีข้อความ “Live and Active Cultures”

อาหารที่มีพรีไบโอติกส์

[ ] พืชตระกูลถั่ว
[ ] ข้าวโอ๊ต
[ ] กล้วย
[ ] ผลเบอร์รี่
[ ] หน่อไม้ฝรั่ง
[ ] หัวหอม
[ ] กระเทียม
[ ] ต้นกระเทียม
[ ] แก่นตะวัน (Jerusalem Artichoke)

การเสริมโพรไบโอติกส์ปลอดภัยหรือไม่? ผลิตภัณฑ์โพรไบโอติกส์มีหลายรูปแบบ เช่น

[ ] อาหาร
[ ] เครื่องดื่ม
[ ] แคปซูล
[ ] ผงชง

โดยทั่วไปถือว่า ปลอดภัย เพราะจุลินทรีย์เหล่านี้พบได้ตามธรรมชาติในร่างกาย แต่ในช่วงแรกอาจมีอาการเล็กน้อย เช่น

- ท้องอืด
- ท้องเสีย
- ท้องผูก

ใครบ้างที่ควรระวังการใช้โพรไบโอติกส์ บางกลุ่มควร ปรึกษาแพทย์ก่อนใช้

1. ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอ
2. ผู้ป่วยวิกฤต
3. ผู้ที่เพิ่งผ่าตัด
4. ทารกหรือเด็กเล็ก

เนื่องจากอาจมี ความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ ดังนั้น ก่อนเริ่มใช้ ผลิตภัณฑ์เสริมโพรไบโอติกส์แนะนำปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

---

ขอขอบคุณข้อมูล อ้างอิงเรียบเรียงข้อมูลจาก https://www.bdmswellness.com/.../probiotics-and...  เผยแพร่และกราฟิกโดย วีเมดิคอลสหคลินิก